Cömblan Bheantan, stöiteachd bheantan, cörr-lios bheantan f dsrnhor, cruinneachadh mhullaichean, thulaichean, shlèibhtean, tighinn'sa'bheucaich qhdbhaidh.

Zo begint niet het lied van elfen in een sprookje van bijvoorbeeld Tolkien, maar een gedicht van Sorley Maclean in het Schotse Gaelic, een taal die zo ver in de tijd terug gaat als de verhalen over elfen in de Keltische mythologie. Ik heb nooit een gedicht in een zo mooie taal gehoord als de gedichten van Sorley Maclean in het Gaelic. Een van de mooiste en klankrijkste talen door mensen gesproken. Maar MacLean is om meer interessant dan de taal waarin hij schrijft. Dat blijkt wel uit het gesprek dat we met hem hadden toen hij in juni op Poetry International in Rotterdam was. Hier is trouwens een vertaling van wat bovenstaande regels in grommende en rollende klanken zeggen: „Een gezelschap bergen, een opgestoten aardkorst van bergenden grote binnenplaats van groeiende bergen,/een oploop van bergruggen, van heuvels, van hellingen,/die op je afstormen met angstwekkend gebrul". Zo beschrijft Sorley MacLean het Schotse landschap bij KinLoch Ainort. „Gaelic. de taal die ik thuis leerde" Waarom schrijft iemand in een taal als het Gaelic? „Omdat het mijn eerste taal is", zegt Sorley MacLean. „De taal die ik thuis leerde. Het is de taal van de mensen waar ik toe behoor". Op het ogenblik wordt er door tachtigduizend mensen het Schotse Gaelic gesproken", vertelt hij. „Er zijn er meer die het leren. Het Schotse Gaelic is een Keltische taal, nauw verwant aan het lers dat nu in lerland wordt gesproken, maar niet aan het Welsh en het Bretons", zo vertelt hij verder. „Het Schotse Gaelic heeft een grote reikwijdte van klank, de oude klanken zijn beter behouden dan in het lers", zegt hij, als ik vertel welke indruk het Gaelic op mij gemaakt heeft. De 67-jarige Sorley MacLean, die eigenlijk Somhairle MacGill-Eain heet en die op het kleine eiland Raasay werd geboren, sprak toen hij naar school ging nauwelijks Engels. Na zijn studie in Engels en Keltisch op de universiteit van Edinburgh, heeft hij zich als leraar enorm ingezet voor het onderwijs in het Gaelic aan de middelbare scholen in Schotland en ook trouwens voor uitbreiding van het voortgezet onderwijs in Schotland. Tot zijn pensioen in 1972 is hij leraar gebleven. „Poëzie moet lyrisch zijn" Sorley MacLean vertelt als ik naar de invloeden op zijn poëzie vraag, dat hij met zijn gedichten teruggrijpt naar de traditionele literatuur die in de middeleeuwen in het Gaelic bestond; samen met lerland had Schotland toen een geschreven literatuur. Een grote invloed op hem had ook de gezongen liederenliteratuur van na de zestiende eeuw in het Schotse Gaelic. „Ik ben enorm beïnvloed door het feit dat er in Schotland een grote zangtraditie bestaat. En ik ben het enige lid in een familie van zangers die niet kan zingen". „Ik heb de traditionele literatuur opgenomen en verbonden met het sociale leven", zegt hij verder. Er is een ontwikkeling in zijn gedichten in een meer filosofische richting, minder gepassioneerd. Hij houdt er niet van over zijn eigen gedichten te praten, zegt Sorley MacLean, als ik vraag wat hij het belangrijkste van zijn poëzie vindt. „Dat zy geworteld is in de traditie van het Gaelic en tegelijk nieuw is", dat vindt hij echter het belangrijkst. Wat hij dan wel belangrijk vindt om over te praten? „Dat poëzie lyrisch is", zegt hij. „Ik houd van poëzie die lyrisch is; ik houd van poëzie die een medley is — een filosofische medley misschien — uitbarstend in lyriek. En die teruggaat in de tijd. Hoewel, — in het Gaelic was in het verleden niet veel filosofische poëzie. Er was lyrische en beschrijven„Sociale betrokl<enheid is voor mij belangrijk" Maar Sorley MacLean komt niet alleen over als een lyrische dichter, maar ook als een sociaal betrokken dichter. „Ik ben altijd sterk sociaal betrokken geweest. Ik ben tegen de ivoren toren, ofschoon ik toch een filosofisch dichter ben. Maar ik geef toe dat het voor sommigen goed kan zijn". En: „Ik zeg niet dat je sociaal betrokken móet zijn. Maar voor mij is het zeer belangrijk om het te zijn. Voor mij is ideaal wat Keats (romantisch dichter uit de vorige eeuw — D.V.) zei over wat de hoogste soort van poëzie is: „None approach here but those to whom the misseries of the world are misseries and will not let them rest". (Geen naderen hier dan diegenen voor wie de ellende van de wereld ellende is en hen niet met rust laat). Die betrokkenheid vinden we ook in zijn gedichten, over de tweede wereldoorlog, toen hij in het Engelse leger in Afrika tegen de Duitsers vocht, het fascisme, het leven van de mensen in Schotland ... Ook in een gedicht dat in Rotterdam grote indruk op me maakte, met de titel De kreet van Europa. Sorley MacLean vertelt dat hij nog precies wist wanneer hy het schreef. Dat was in 1937 of begin 1938: „Ik wilde toen in Spanje gaan vechten in de Internationale Brigade, maar er waren familieomstandigheden waardoor ik niet kon. Ik ontmoette in die tijd een meisje en die gebeurtenis deed me eraan twijfelen of ik werkelijk gegaan zou zijn als die omstandigheden er niet geweest waren. Daarover, over die twijfel, gaat dat gedicht". „Onderwijs en de media" Veel dichters overal in de wereld hebben te maken met een kloof die hen gescheiden houdt van de mensen. Dit is voor MacLean duidelijk een probleem. Hij moet zichtbaar nadenken als ik hem hiernaar vraag. „Dat probleem , bestaat in elk land. Ik ben me ervan bewust", zegt hij. En: „Ik heb er geen antwoord op. Ik kan geen reden zien waarom we die kloof niet zouden kunnen overbruggen. Maar ik ken niemand die hem in Schotland, of Engeland of lerland overwonnen heeft, — behalve misschien Burns in het verleden. Maar dat is dan ook de allerberoemdste dichter van de wereld", voegt hij eraan toe. (Robert Burns is een Schotse dichter uit de 18e eeuw die onder andere het zeer bekende lied van Auld Lang Syne schreef). „Het zou moeten zijn dat de dichter er voor iedereen zou zijn", zegt Sorley MacLean. Volgens hem heeft het een heleboel te doen met het onderwijs en de controle over de media. „Wat is de

. hij v reden dat het zo is", vraag* ~ „De meeste gedichten vaCe. 5/ dichters in de wereld heb ij( om hun gedachten voor t i duidelijk te maken, concr / ken". Maar hij legt opnie^.j/ f extra de nadruk op de be t het onderwijs en de media-

de en vertellende poëzie, maar vooral lyrische, een grote liederenpoëzie".